Het Nederlandse verlofstelsel staat de komende jaren voor een ingrijpende herziening. De wetgever werkt toe naar een nieuw, eenvoudiger en toegankelijker systeem dat beter aansluit bij de combinatie van werk en privé. De beoogde ingangsdatum voor een groot deel van de wijzigingen ligt op 1 januari 2028. Hoewel de definitieve wetgeving nog in ontwikkeling is, zijn de belangrijkste lijnen inmiddels duidelijk. In dit artikel lees je eerst hoe het verlofstelsel er nu uitziet, gevolgd door de voorgenomen wijzigingen en de huidige stand van zaken.
Hoe is het verlofstelsel in Nederland momenteel geregeld?
Het huidige verlofstelsel bestaat uit verschillende wettelijke verlofvormen, aangevuld met cao-afspraken en maatwerk binnen organisaties. De belangrijkste regelingen zijn:
1. Vakantieverlof (wettelijk en bovenwettelijk)
Werknemers hebben recht op minimaal vier keer de wekelijkse arbeidsduur aan vakantieverlof per jaar. Voor een fulltime werknemer komt dit neer op 20 vakantiedagen. Daarnaast bieden veel werkgevers bovenwettelijk verlof aan, waardoor het totaal aantal verlofdagen hoger ligt. Voor deze extra dagen gelden vaak andere afspraken, bijvoorbeeld over vervaltermijnen.
2. Calamiteitenverlof
Calamiteitenverlof is bedoeld voor acute en onverwachte situaties waarbij een werknemer direct vrij moet nemen, zoals:
- een plotseling ziek kind
- een sterfgeval in de familie
- een dringende privésituatie
Dit verlof is doorgaans kortdurend en wordt volledig doorbetaald.
3. Zorgverlof (kortdurend en langdurend)
Kortdurend zorgverlof
- Maximaal twee keer de wekelijkse arbeidsduur per jaar
- Minimaal 70% loondoorbetaling
- Voor noodzakelijke zorg aan partner, kind of ouder
Langdurend zorgverlof
- Maximaal zes keer de wekelijkse arbeidsduur per jaar
- In principe onbetaald
- Bedoeld voor langdurige of intensieve zorgsituaties
4. Verlof rondom geboorte en ouderschap
De afgelopen jaren is dit onderdeel al deels aangepast. Momenteel geldt onder andere:
- Zwangerschapsverlof (4-6 weken en bij tweeling of meerling 8-10 weken, volledig betaald)
- Bevallingsverlof (10-12 weken, volledig betaald)
- Geboorteverlof voor partners (1 week, volledig betaald)
- Aanvullend geboorteverlof (maximaal 5 weken, via UWV-uitkering 70% van het loon)
- Ouderschapsverlof (26 weken, via UWV-uitkering 70% van het loon gedurende 9 weken, overige weken onbetaald)
- Adoptie- en pleegzorgverlof (6 weken, volledig betaald)
5. Onbetaald verlof en maatwerkafspraken
Naast de wettelijke regelingen kunnen werkgevers en werknemers aanvullende afspraken maken over verlof, bijvoorbeeld voor:
- sabbatical
- studie
- mantelzorg buiten de wettelijke kaders
Download hier ons verlofoverzicht
Wat verandert er richting het nieuwe verlofstelsel per 1 januari 2028?
De voorgenomen herziening van het verlofstelsel is in belangrijke mate gebaseerd op het SER-advies Balans in maatschappelijk verlof. Hierin wordt voorgesteld om het huidige versnipperde verlofstelsel te vervangen door een overzichtelijk systeem dat is opgebouwd uit drie pijlers. Onderstaande pijlers geven de richting weer van de beoogde wijzigingen. De exacte uitwerking volgt in wetgeving, maar de hoofdlijnen zijn als volgt:
Pijler 1: Verlof rond geboorte en zorg voor kinderen
In deze pijler worden de bestaande regelingen voor ouderschap en geboorte gebundeld en vereenvoudigd. Het doel is om regelingen beter op elkaar aan te laten sluiten en toegankelijker te maken.
De belangrijkste voorgestelde wijzigingen:
- De verschillende verlofvormen rondom geboorte (zoals geboorteverlof, aanvullend geboorteverlof, adoptie- en pleegzorgverlof en ouderschapsverlof) worden inhoudelijk beter op elkaar afgestemd
- De opnametermijnen van deze verlofvormen worden waar mogelijk geharmoniseerd, zodat werknemers meer duidelijkheid hebben over wanneer verlof moet worden opgenomen
- Aanvraagprocedures worden vereenvoudigd, onder andere door betere aansluiting richting het UWV
- De toegankelijkheid van (gedeeltelijk) betaald verlof blijft een belangrijk uitgangspunt, zodat meer werknemers daadwerkelijk gebruik kunnen maken van de regelingen
Pijler 2: Verlof voor de zorg voor naasten (maatschappelijk verlof)
De tweede pijler richt zich op verlof voor zorgtaken buiten het gezin, met name mantelzorg. Dit onderdeel sluit direct aan bij maatschappelijke ontwikkelingen zoals vergrijzing en de toenemende druk op informele zorg.
De belangrijkste voorgestelde wijzigingen:
- Het huidige onderscheid tussen kortdurend en langdurend zorgverlof wordt mogelijk samengevoegd tot één regeling, waardoor het systeem overzichtelijker wordt
- Deze nieuwe regeling biedt een combinatie van:
- een gedeeltelijk betaald deel (voor acute zorgsituaties)
- een onbetaald deel (voor langdurige zorg)
- Het begrip ‘naaste’ wordt verbreed, waardoor ook zorg aan bijvoorbeeld vrienden, buren of andere sociale relaties onder de regeling kan vallen
- Er komt expliciet ruimte voor palliatieve zorg binnen het verlofstelsel
- De positie van mantelzorgers wordt versterkt, met als doel uitval te voorkomen en arbeidsparticipatie te behouden
Pijler 3: Verlof bij persoonlijke omstandigheden
De derde pijler biedt ruimte voor verlof in situaties waarin een werknemer tijdelijk niet kan werken vanwege persoonlijke omstandigheden. De invulling van deze pijler bestaat uit:
- Het bestaande calamiteitenverlof en kort verzuimverlof blijven de basis vormen
- Deze regelingen blijven bedoeld voor acute en onvoorziene situaties
- In de toekomst kan deze pijler worden uitgebreid met aanvullende verlofvormen, zoals:
- rouwverlof
- transitieverlof (bijvoorbeeld bij ingrijpende levensgebeurtenissen)
Er ligt op dit moment nog geen definitief wetsvoorstel dat de volledige hervorming van het verlofstelsel regelt. De beoogde invoeringsdatum voor een belangrijk deel van de wijzigingen ligt op 1 januari 2028 en het is waarschijnlijk dat de invoering gefaseerd zal plaatsvinden.
Wat kan HMP voor jouw organisatie betekenen?
De herziening van het verlofstelsel heeft directe impact op HR-beleid en arbeidsrechtelijke praktijk. HMP ondersteunt werkgevers bij het interpreteren van de nieuwe wetgeving en de vertaalslag naar de organisatie. Wij helpen onder andere bij:
- het beoordelen en actualiseren van verlofregelingen
- het signaleren van risico’s en juridische aandachtspunten
- het ontwikkelen van toekomstbestendig HR-beleid
- begeleiding bij implementatie en communicatie
Meer weten? Neem contact op met één van onze adviseurs via 085 049 244 4 of hmp@hmp.nl.
HMP | Realising Change… Bewezen expertise voor het daadwerkelijk oplossen van vraagstukken op het gebied van:
